หุ้นกู้ (Debentures) คืออะไร เข้าใจใน 5 นาที

หุ้นกู้ (Debentures) คืออะไร?

“หุ้นกู้” (Corporate Debentures หรือ Corporate Bonds) คือ ตราสารหนี้ที่ออกโดยบริษัทเอกชนหรือบริษัทมหาชน เพื่อระดมทุนในระยะยาวโดยนำเงินที่ได้ไปใช้ในการดำเนินธุรกิจ ตราสารหนี้ชนิดนี้จัดทำขึ้นระหว่างบริษัทผู้ออกตราสารหนี้ เรียกว่า “ผู้กู้” จะอยู่ในสถานะ “ลูกหนี้” และบริษัทที่รับซื้อหรือผู้ถือหุ้นกู้ เรียกว่า “ผู้ให้กู้” จะอยู่ในสถานะ “เจ้าหนี้” โดยผลตอบแทนจะมาในรูปแบบของ “ดอกเบี้ย” ตามระยะเวลา และอัตราที่กำหนด โดยปกติแล้วนิยมแบ่งรอบจ่ายออกเป็น 2 รอบต่อปี (ทุกๆ 6 เดือน ) หรือ 4 รอบต่อปี (ทุกๆ 3 เดือน ) และจะจ่ายเงินต้นคืนเมื่อครบกำหนดอายุของหุ้นกู้

หุ้นกู้สามารถแบ่งประเภทได้หลายรูปแบบ เช่น

• แบ่งตามอัตราดอกเบี้ย (Fixed Rate, Floating Rate)
• แบ่งตามการมีหลักประกันหรือไม่มีหลักประกัน
• แบ่งตามสิทธิเรียกร้อง (ด้อยสิทธิ และ ไม่ด้อยสิทธิ)

หุ้นกู้ทำงานอย่างไร?

• บริษัทออกหุ้นกู้เพื่อระดมทุน : หลักการทำงานของหุ้นกู้ คือ บริษัทเอกชนหรือบริษัทมหาชนที่ต้องการเงินทุนเพิ่มเติมเพื่อใช้ในการดำเนินกิจการ เช่น การขยายกิจการ การพัฒนาองค์กร หรือค่าใช้จ่ายภายในธุรกิจ จะออกหุ้นกู้หรือตราสารหนี้ประเภทนี้ เพื่อเสนอขายให้นักลงทุนที่สนใจ โดยผู้ลงทุนจะได้รับผลตอบแทนในรูปของดอกเบี้ยตามอัตราและระยะเวลาที่กำหนด
• กำหนดอัตราดอกเบี้ยและระยะเวลา : อัตราดอกเบี้ย อายุหุ้นกู้ และวันจ่ายดอกเบี้ยรวมถึงวันครบกำหนดไถ่ถอนเงินต้น จะถูกทำสัญญาหู้นกู้ ตามเงื่อนไขตกลงระหว่างบริษัทลูกหนี้ และเจ้าหนี้
• การจ่ายดอกเบี้ยตามงวด : หุ้นกู้ จะมีผลตอบแทนในรูปแบบ “ดอกเบี้ย” ซึ่งปกติแล้วจะนิยมแบ่งจ่ายเป็นงวด 2 รอบต่อปี หรือทุกๆ 6 เดือน แต่ก็สามารถแบ่งจ่ายหลายรอบต่อปีได้ เช่น 4 ครั้งต่อปี หรือทุกๆ 3 เดือน โดยจำเป็นต้องเสียภาษี ณ ที่จ่าย 15%
• การไถ่ถอนเมื่อครบกำหนด : เมื่อครบกำหนดอายุของหุ้นกู้ ผู้กู้ หรือ บริษัทลูกหนี้ จะต้องดำเนินการไถ่ถอนหุ้นกู้คืน โดยชำระเงินต้นในวันที่ครบกำหนดอายุของหุ้นกู้ตามมูลค่าที่กำหนดไว้ในสัญญาหุ้นกู้

องค์ประกอบสำคัญของหุ้นกู้

• มูลค่าที่ตราไว้ (Face Value) : สิ่งสำคัญอย่างแรกในหุ้นกู้ คือ มูลค่าที่ตราไว้ (Face Value) ซึ่งหมายถึง เงินต้น หรือ มูลค่าของหุ้นกู้ ซึ่งปกติ มูลค่าหุ้นกู้ต่อหน่วยที่ออกในไทย มักอยู่ที่หน่วยละ 1,000 บาท
• อัตราดอกเบี้ยของหุ้นกู้ (Coupon Rate) : อัตราผลตอบแทนที่บริษัทผู้ออกหุ้นกู้ตกลงจ่ายให้แก่ผู้ถือหุ้นกู้ซึ่งคำนวณโดยอิงจากฐานมูลค่าหุ้นกู้ที่ตราไว้ (Face Value) โดยบริษัทผู้ออกหุ้นกู้จะทำสัญญาตกลงว่าจะจ่ายเป็นรายงวด
• อายุหุ้นกู้ (Tenor) : ระยะเวลาตั้งแต่วันที่ออกหุ้นกู้จนถึงวันครบกำหนดไถ่ถอนเงินต้น โดยทั่วไปหุ้นกู้จะเป็นตราสารหนี้ระยะยาว อย่างไรก็ตาม สามารถจำแนกตามอายุได้เป็นหลายช่วง ได้แก่ หุ้นกู้ระยะสั้น มักมีอายุไม่เกิน 3 ปี, หุ้นกู้ระยะกลาง มักมีอายุประมาณ 3-10 ปี, หุ้นกู้ระยะยาว มักมีอายุมากกว่า 10 ปี และ หุ้นกู้ที่ไม่มีกำหนดวันไถ่ถอน
• เงื่อนไขการไถ่ถอนก่อนกำหนด : การซื้อขายหรือไถ่ถอนหุ้นกู้ก่อนกำหนด ส่วนใหญ่นิยมซื้อขายในตลาดรอง (Secondary Market) ซึ่งสามารถทำได้โดยไม่ต้องรอครบกำหนดหรือช่วงเวลาที่เสนอขายของหุ้นกู้ โดยสามารถทำได้ผ่านตัวกลาง เช่น บริษัทหลักทรัพย์ หรือ ธนาคารพาณิชย์ อย่างไรก็ตามราคาที่เสนอขายอาจมากกว่าหรือต่ำกว่ามูลค่าที่ตราไว้ (Face Value)
• อันดับความน่าเชื่อถือ (Credit Rating) : บริษัทเอกชนที่จะออกหุ้นกู้ จำเป็นต้องได้รับการจัดอันดับความน่าเชื่อถือ เรียกว่ามี ‘Credit Rating’ จากสถาบันจัดอันดับความน่าเชื่อถือ เพื่อประเมินความสามารถในการชำระคืนเงินต้นและดอกเบี้ยตามภาระผูกพัน อันดับความน่าเชื่อถือดังกล่าวพิจารณาจากปัจจัยทางการเงินและปัจจัยทางธุรกิจของบริษัท เช่น ฐานะการเงิน กระแสเงินสด ความสามารถในการทำกำไร และสภาพคล่องทางการเงิน ซึ่งระดับความน่าเชื่อถือจะช่วยให้นักลงทุนใช้ประกอบการตัดสินใจลงทุนและประเมินความเสี่ยงของหุ้นกู้แต่ละรายการ

ประเภทของหุ้นกู้โดยทั่วไป

• หุ้นกู้ไม่ด้อยสิทธิ (Senior Bond): เป็นประเภทที่เอื้อให้ผู้ถือหุ้นกู้ หรือ ผู้ที่มีสถานะเป็นเจ้าหนี้ทั่วไป มีสิทธิเรียกร้องชำระหนี้จากทรัพย์สินของผู้ออกหุ้นกู้ กรณีที่กิจการล้มละลายหรือต้องล้มเลิกกิจการ โดยหุ้นกู้ประเภทนี้จะมีสิทธิเทียบเท่าเจ้าหนี้ทั่วไป และมีสิทธิเรียกร้องชำระหนี้ ก่อนหุ้นกู้ประเภทอื่น
• หุ้นกู้ด้อยสิทธิ (Subordinated Bond): เป็นประเภทที่ผู้ถือหุ้นกู้ อยู่ในสถานะเจ้าหนี้ที่มีลำดับสิทธิในการเรียกร้องชำระหนี้ด้อยกว่าเจ้าหนี้ทั่วไปและผู้ถือหุ้นกู้ไม่ด้อยสิทธิ และถือเป็นประเภทที่จะได้รับผลตอบแทนสูงกว่าหุ้นกู้ไม่ด้อยสิทธิและหุ้นกู้แบบมีหลักประกัน
• หุ้นกู้มีหลักประกัน (Secured Bond) / ไม่มีหลักประกัน (Unsecured Bond): หุ้นกู้มีหลักประกัน คือ ประเภทที่ผู้ออกหุ้นกู้จำเป็นต้องมีหลักประกัน เช่น ทรัพย์สินมีค่า อสังหาริมทรัพย์ หรือที่ดิน โดยที่มูลค่าในหลักประกันเพียงพอรองรับมูลค่าหนี้ตามเงื่อนไขที่กำหนดของหุ้นกู้ที่เสนอขาย ขณะที่ หุ้นกู้ไม่มีหลักประกัน คือ หุ้นกู้ที่ไม่ต้องมีหลักทรัพย์ค้ำประกัน และมักใช้ชื่อเสียง ความสามารถในการชำระคืนเป็นข้อยืนยันแทน ซึ่งเป็นประเภทที่ นิยมใช้กันอย่างแพร่หลายในบริษัทเอกชน
• หุ้นกู้แปลงสภาพ (Convertible Bond): เป็นหุ้นกู้ที่สามารถแปลงสภาพเป็น ‘หุ้นสามัญ’ ได้ตามระยะเวลาและเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในสัญญาหุ้นกู้ เมื่อผู้ถือหุ้นกู้ใช้สิทธิแปลงสภาพแล้ว จะเปลี่ยนสถานะจากเจ้าหนี้เป็น ผู้ถือหุ้นของบริษัท แม้ว่าหุ้นกู้ประเภทนี้จะมีอัตราผลตอบแทนในรูปดอกเบี้ย ต่ำกว่าหุ้นกู้บางประเภท แต่นักลงทุนจะมีโอกาสในการทำกำไรจากการเพิ่มขึ้นของมูลค่าหุ้นในอนาคตได้

ข้อควรรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับความเสี่ยงจากการลงทุนในหุ้นกู้

• ความเสี่ยงด้านเครดิต : ความเสี่ยงด้านเครดิต (Credit Risk) เป็นความเสี่ยงที่เกิดจากการผิดนัดชำระหรือการไม่มีศักยภาพในการชำระคืนจากบริษัทผู้ออกหุ้นกู้ ซึ่งอาจทำให้ต้องสูญเงินต้น และดอกเบี้ยได้ ทำให้นักลงทุนต้องพิจารณาจากความเสี่ยงด้านเครดิต (Credit Rating) ร่วมด้วย
• ความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ย : ความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ย (Interest Rate Risk) เป็น ความเสี่ยงที่เกิดจากอัตราดอกเบี้ยในท้องตลาดปรับสูงขึ้นจนทำให้มูลค่าหุ้นกู้ลดต่ำลง แต่เมื่อใดที่อัตราดอกเบี้ยลดต่ำลง จะทำให้มูลค่าหุ้นกู้สูงขึ้น
• ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง : ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง (Liquidity Risk) เป็นความเสี่ยงที่สามารถพบได้ในหุ้นกู้บางประเภทที่อาจไม่เป็นที่นิยมในตลาด หรือ ไม่สามารถขายต่อในตลาดรองได้ ยกตัวอย่างเช่น หุ้นกู้คราวด์ฟันดิ้ง (Crowd Funding)

สรุป

หุ้นกู้เป็นตราสารหนี้ที่เปิดโอกาสให้ทั้งบริษัทสามารถระดมทุน และนักลงทุนสามารถสร้างผลตอบแทนในรูปดอกเบี้ยด้วยประเภทและเงื่อนไขที่หลากหลาย นักลงทุนจึงสามารถเลือกลงทุนให้เหมาะกับระดับความเสี่ยงที่รับได้และใช้เป็นอีกหนึ่งเครื่องมือในการกระจายพอร์ตการลงทุนอย่างมีประสิทธิภาพ

*การลงทุนมีความเสี่ยง ผู้ลงทุนความศึกษาและทำเความเข้าใจลักษณะสินค้า เงื่อนไขผลตอบแทนและความเสี่ยงก่อนตัดสินใจลงทุน ทั้งนี้ ผู้ลงทุนสามารถศึกษารายละเอียดจากแบบแสดงรายการข้อมูลการเสนอขายตราสารหนี้และร่างหนังสือชี้ชวนที่ www.sce.co.th

แหล่งอ้างอิงของข้อมูล :

1. พิกัด หุ้นกู้ คืออะไร? รวมทุกเรื่องที่ควรรู้ก่อนลงทุนหุ้นกู้ ครบในที่เดียว! สืบค้นวันที่ 25 มีนาคม 2569 จาก https://www.finnomena.com/definit/what-is-corporate-bond/
2. พิกัด Understanding Debenture : Types, Features, and Risks สืบค้นวันที่ 26 มีนาคม 2569 จาก https://www.investopedia.com/terms/d/debenture.asp
3. พิกัด Debenture สืบค้นวันที่ 26 มีนาคม 2569 จาก https://www.bdc.ca/en/articles-tools/entrepreneur-toolkit/templates-business-guides/glossary/debenture
4. พิกัด สรุปสาระสำคัญ ที่นักลงทุนต้องรู้ก่อนลงทุนในหุ้นกู้ สืบค้นวันที่ 26 มีนาคม 2569 จาก https://www.investree.co.th/knowledge-hub-detail/the-benefits-of-investing-in-corporate-bonds
5. พิกัด Convertible Debenture หุ้นกู้แปลงสภาพ สืบค้นวันที่ 26 มีนาคม 2569 จาก https://www.setinvestnow.com/th/glossary/convertible-debenture